Maakt AI de hardlooptrainer overbodig?

(leestijd 11 min)

Ken je Wolfgang Heinig? Hij was trainer, coach (en levenspartner) van Katrin Dörre. Zij was geboren in 1961 in Leipzig, in voormalig Oost Duitsland. Googel maar even, en je zult zien dat zij echt een goeie marathonloopster was. Zo was ze tweevoudig winares in Tokyo (1985 en 1987), schreef de marathon van Berlijn op haar naam (in 1994) en was drie keer de snelste in Londen (1992, 1993 en 1994).

Haar coach, Heinig dus, was opgeleid in de DDR en werkte veel met bloedanalyses en laktaatmetingen. Hij hield Dörre altijd voor om niet te luisteren naar haar lichaam, maar om te gehoorzamen aan de hulpmiddelen uit het lab.

Met de wijsheid van nu lijkt het erop dat Heinig zijn tijd ver vooruit was. Heden ten dage worden hardlopers al dan niet bewust aangemoedigd de training in te richten vanuit allerlei hulpmiddelen. Daarbij heeft het laboratorium plaatsgemaakt voor sporthorloges en hardloop-apps die de hardloper realtime voorzien van een enorme hoeveelheid informatie. Daar waar Heinig degene was die de lab-uitslagen vertaalde naar de trainingen voor zijn pupil, zijn het nu de wearables en apps die dat doen. De ingebouwde AI-coach geeft aan of je voldoende hersteld bent en hoe de volgende training er uit zou moeten zien. Gevoel is leuk, maar cijfertjes zijn objectief en liegen niet. Betekent dit het einde van de hardlooptrainer as we know it?

Zo op het eerste oog lijkt dat niet ondenkbaar. Slimme algoritmes produceren trainingen die aansluiten bij wat een loper wil en kan. En al die oefeningen die de trainer bedenkt? Die zijn in overvloed te vinden op YouTube. Zelfs oefeningen voordoen kan in de toekomst worden overgenomen door de clubrobot. Kijk hier maar eens om te zien wat deze nu al kunnen.

Ondanks deze razendsnelle ontwikkelingen ben ik niet somber gestemd. Heinig was tenslotte ook veel meer dan een generator van hardlooptrainingen op basis van laktaatwaarden. Zoals alle hardloopcoaches was hij meedenker, motivator, vraagbaak en klaagmuur van Dörre en zijn andere atleten. Hij was iemand die oprecht interesse had in zijn sporters, als loper en als mens. Die meeging naar de wedstrijd waarvoor ze zo lang hebben getraind. En na afloop ervan even kon bellen, om ervaringen te delen. Met wie de race achteraf geëvalueerd kon worden en hen wees op de lessen die er te leren waren. Aansluitend volgde dan het overleg over nieuwe, uitdagende en realistische doelen. Het is leuk hoor, als de AI-coach via de app aan het begin van een training met een Kraftwerkstem zegt ‘hallo-fijn-je-te-zien-hoe-gaat-het-met-je-heb-je-er-zin-in-ik-wel’. Maar er ontbreekt wel wat….

Ik was vele jaren clubtrainer bij respectievelijk AV Avantri in Schoonhoven, AV Hermes in Utrecht en UAV Hellas, ook in Utrecht. Sinds 1999 werk ik als zelfstandig trainer/coach van individuele atleten. Vanaf 2006 werk ik op afstand, via internet. Mijn werkzaamheden bestaan vooral uit het schrijven – en vaak tussentijds aanpassen – van trainingsschema’s en de communicatie met ‘mijn’ sporters. Dat gaat via email, Whatsapp, telefoon, Trainingpeaks en soms in levenden lijve. Ze krijgen een schema voor 2, 3 of 4 weken en ik leer ze hoe daar verstandig mee om te gaan. Ik probeer de kennis van sporters te vergroten, zodat ze onderbouwde keuzes durven te maken en fouten niet herhaald worden. En ik ben druk met het beantwoorden van hun vragen over al die cijfertjes, die apps na iedere training over hen uitstrooien. Vaak komt dat neer op dat ik ze toets aan hun gevoel, en geruststel. 

Over al die cijfertjes: op het gebied van verzamelen en verwerken van relevante informatie en het vervolgens aanpassen van de trainingen maakt AI grote stappen. Inmiddels doen heel wat hardlopers het zonder trainer-coach van vlees en bloed. Zij zijn echt niet allemaal geblesseerd, overtraind of massaal gefrustreerd omdat de conditie niet verbetert. Op basis van de input (doel, instapniveau, aantal trainingen in de week) stelt hun AI-coach een schema op en volgt ze bij de uitvoering ervan. Vervolgens worden allerlei gegevens verzameld en gebruikt om – volgens het algoritme van de betreffende tool – optimaal te trainen. Het klinkt goed, maar er is wel degelijk ook een aantal beperkingen van deze manier van werken.

De AI-coach is, evenals trouwens de menselijke coach, afhankelijk van de input van de sporter. Voor de AI-coach bestaat die input uit louter cijfertjes. Allerlei technieken met sensoren produceren de cijfers waarmee de AI-coach zich een beeld vormt van de trainingen en het herstel erna. Voor een volledig beeld is het noodzakelijk dat de AI-coach ook buiten de training om van input wordt voorzien. Dat betekent dat je de smartwatch dag en nacht moet dragen (en voorkomen dat de batterij leeg raakt).

De waarde en betrouwbaarheid van die adviezen zijn niet alleen afhankelijk van een continue input. Het wordt voor een groot deel bepaald door de juistheid/betrouwbaarheid van de informatie. Daar wringt de schoen. Zo monitort de AI-coach tijdens de training onder andere de hartslag en snelheid en na de training bijvoorbeeld de HRV (hartslagvariabiliteit) en nachtrust. Bij al deze vier plaats ik vraagtekens bij de nauwkeurigheid van de metingen. Komen die wel exact overeen met de werkelijke waarden?

De hartslag: Het is bekend dat de registratie van de hartslagfrequentie via de pols vrij onnauwkeurig is. Met een borstband is dat beter. De AI-coach koppelt de hartslag aan de snelheid om zich een beeld te vormen van de intensiteit van de inspanning. Echter, de hartslag is van veel meer zaken afhankelijk dan de snelheid. Denk aan het gebruik van medicijnen of cafeïne. De ondergrond speelt ook een rol. Loop je op een zandpad of asfaltweg? Ging je vals plat omhoog of juist naar beneden? Had je wind mee of tegen?

De snelheid: Deze wordt bepaald met behulp van GPS of een pod. De GPS is niet 100% nauwkeurig en bovendien wordt het signaal niet altijd goed opgepakt, bijvoorbeeld tussen grote gebouwen of in een bos. De pod werkt met schattingen van de paslengte, in combinatie met de pasfrequentie.

De hartslagvariabiliteit: Deze wordt gebruikt om het algemene stressniveau in te schatten. Een hoge is meestal oké, al kan die ook té hoog zijn. Een lage HRV kan wijzen op (te veel) stress of vermoeidheid. De waarden zijn strikt individueel. Meestal wordt er gewerkt met een persoonlijke bandbreedte, die eerst moet worden vastgesteld. Er is nog steeds geen goed toepasbaar protocol gevonden om die HRV op een betrouwbare manier te bepalen.

Slaap: De invloed van de nachtrust op het dagelijks functioneren en presteren is groot. Het is niet meer dan logisch dat de AI-coach dat meeneemt in de finetuning van de adviezen. Echter, wat voor de HRV geldt, gaat ook op voor de slaap. Het laat zich niet nauwkeurig meten. De duur van de slaapperiode laat zich vrij goed bepalen. Voor de kwaliteit van de slaap ligt dat anders. Daarvoor moet de hersenactiviteit in kaart gebracht worden. De AI-coach beschikt niet over de middelen om dat te doen, en maakt daarom een inschatting door de inzet van bewegingssensoren en metingen aan de ademhaling, de hartslag en de lichaamstemperatuur.

Gezien de problemen bij het correct vaststellen van deze factoren, is het de vraag welke waarde je moet hechten aan de adviezen van de AI-coach die zich hierop baseert. Zelf heb ik dagelijks te maken met situaties waarin de beschikbare cijfertjes ernstig tekortschieten. Enkele voorbeelden hiervan:

… Een hardloper traint voor een voorjaarsmarathon. Gister werd zijn zwangere vrouw opgenomen in het ziekenhuis. De baby zou half maart komen, maar besloot een maand eerder de wijde wereld op te zoeken. Of ik nog even naar zijn schema wilde kijken…

… Een andere loper mailde dat het alsnog gelukt was om een startbewijs voor de Marathon Rotterdam te bemachtigen. Zijn vraag: hoe kan ik op 12 april in topvorm zijn?

… Dan was er nog een loper die na een stevige griep eindelijk koortsvrij is. Hoe de training voor de triatlon van Almere weer op te pakken?

… Tenslotte was er een loper die zich afvroeg hoe zij het beste de trainingen van haar loopgroep kon combineren met de voorbereiding op een halve marathon.

Wat mij helpt om deze situaties op te lossen en de sporter van dienst te zijn, zijn juist de zaken die de AI-coach ontbeert: ervaring en creativiteit. Ik heb inmiddels vele honderden hardlopers begeleid naar hun marathon. Daarbij zijn zo’n beetje alle denkbare – en soms ook ondenkbare – hobbels in de voorbereiding langsgekomen. We hebben oplossingen ervoor gezocht en altijd achteraf geëvalueerd: hoe ging het, waar liep je tegenaan, wat kan beter en wat waren de succesfactoren? Die ervaring heeft mij geleerd hoe groot de verschillen zijn tussen individuele hardlopers. Wat bij de één heel goed werkt, werkt bij de ander helemaal niet. Het vraagt zowel intuïtie als creativiteit om daarin de juiste keuzes te maken. Het zijn tools waarover de AI-coach niet beschikt.

Tot slot nog enkele overpeinzingen over de openingsvraag in de titel.

… Pijntjes en blessures vormen een belangrijke factor bij de bepaling van de juiste trainingsbelasting. Vooralsnog ligt dit nog buiten het zicht van de AI-coach. De verwachting is dat dit op termijn zal verbeteren. Actueel wetenschappelijk onderzoek richt zich op signalen van vermoeidheid, waardoor de looptechniek minder efficiënt wordt en het blessurerisico toeneemt. Er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van sensoren op de huid, in kleding en in zooltjes die in combinatie met kunstmatige intelligentie en geavanceerde spierskeletmodellen de AI-coach hierover kunnen informeren. Tot het zover is – en daarna zeker ook nog – is het fijn om even met een coach van vlees en bloed te overleggen over aanpassingen van trainingen in geval van een verdacht pijntje of blessure. Wat zijn de opties voor alternatieve trainingsvormen? Is het nodig de doelen bij te stellen?

… AI is in essentie een verdienmodel. Het is bewust vormgegeven om je er vaker en langer gebruik van te laten maken. De sociale media zijn daar ‘prachtige’ voorbeelden van. AI heeft daarom te neiging om te pleasen. Het is altijd positief en zal je niet snel kritisch benaderen en evenmin met jou gaan analyseren waarom je steeds te veel van jezelf vraagt, of juist de neiging hebt de kantjes ervan af te lopen.

… In de communicatie met de AI-coach moet je je realiseren dat deze, in tegenstelling tot een gewone coach, niet ‘tussen de regels’ kan lezen. Wat je letterlijk zegt telt, het gevoel achter de woorden, of de nuance die er soms in terug te vinden is, gaan aan de AI-coach voorbij. De AI-coach heeft geen empathie, kan geen dingen aanvoelen. De vragen die het stelt zijn geprogrammeerd en komen voort uit een algoritme, niet uit het hart.

… Het is niet duidelijk wat er met al je gegevens gebeurt. Hoe zit het met de privacy en de veiligheid van je dossier? Met wie worden ze gedeeld, wie mag er meekijken? De recente hack van ODIDO maakt duidelijk dat gegevens in de cloud niet per definitie veilig zijn.

… Even uitzoomen: om al je gegevens te bewaren, en het werk van de AI-coach mogelijk te maken, zijn datacenters nodig. Nederland telt inmiddels een kleine 200 datacenters. De een wat groter dan de ander. Om het datacenter dat bij Lelystad gebouwd gaat worden te laten draaien is ongeveer evenveel energie nodig als voor de hele stad.

Dankzij AI gaan de ontwikkelingen in de hardloopwereld razendsnel en zal het ambacht van hardlooptrainer in de toekomst een andere invulling krijgen. De moderne trainer zal zich bewust moeten zijn van de mogelijkheden en kansen die AI te bieden heeft, en oog moeten hebben voor de beperkingen en risico’s ervan. Wat AI niet kan vervangen is de menselijke factor, de interactie van mens tot mens. De oprechte interesse, de arm om je schouder of de schop onder je kont. Het is fijn om met een trainer die je vertrouwt te overleggen over je doelen voor zowel de korte als de lange termijn. Een trainer die samen met jou je ideeën uitwerkt in een seizoensplanning, met wie je de ongekende vreugde van een goede prestatie kunt delen, bij wie je kunt uithuilen als het resultaat flink tegenvalt en tot wie je je kunt wenden als het even niet zo lekker draait. Een trainer die je leert hoe je verstandig met een trainingsschema om kunt gaan, die je in vertrouwen kunt nemen bij bijvoorbeeld een scheiding, sterfgeval, verhuizing, of een domme actie met nadelige gevolgen en dat pijntje dat maar niet weggaat.

Nog even terug naar Wolfgang Heinig: hij was tot 2016 bondstrainer van Duitsland voor de lange afstand. We mogen daaruit afleiden dat hij, naast het interpreteren van cijfertjes uit het lab, over vele andere coachkwaliteiten beschikte. Inmiddels is er een nieuwe bondscoach van vlees en bloed die met hart en ziel sporters begeleid. Of er ooit een AI-coach de rol van bondstrainer op zich zal nemen? Ik denk van niet. Hardlooptrainer is geen uitstervend beroep is. Hardlopen is en blijft mensenwerk.

Rob Veer.

Deze blog is geïnspireerd door een mooie column van trainer/coach Bert Flier over de toekomst van coaching in de duursport. Hij was een succesvol triatleet, traint momenteel vooral voor Hyrox. Hij schrijft regelmatig interessante artikelen, zowel informatief als filosofisch. Klik hier om de column van Bert te lezen.